افزایش تقاضا برای خدمات پرستاری در منزل در تهران نتیجه یک عامل واحد نیست. افزایش تعداد سالمندان، بیشترشدن بیماری‌های مزمن، اشتغال اعضای خانواده، دشواری رفت‌وآمد در شهر، کوتاه‌ترشدن دوره بستری و تمایل بیماران به ادامه مراقبت در محیط خانه، هم‌زمان این نیاز را تقویت کرده‌اند. در بسیاری از خانواده‌ها دیگر امکان مراقبت مستمر از سالمند یا بیمار فقط با کمک نزدیکان وجود ندارد.
خدمات پرستاری در منزل می‌تواند فاصله میان ترخیص از بیمارستان و بازگشت بیمار به زندگی عادی را پوشش دهد. این خدمات بسته به وضعیت فرد ممکن است شامل مراقبت روزمره، کنترل علائم حیاتی، رسیدگی به داروها طبق دستور پزشک، مراقبت از زخم، کمک به جابه‌جایی یا همراهی شبانه‌روزی باشد. البته نوع خدمت باید با نیاز واقعی بیمار تطبیق داده شود و همه افراد به پرستار تمام‌وقت نیاز ندارند.
تهران بیش از گذشته به مراقبت در خانه نیاز دارد
تهران شهری پرجمعیت با فاصله‌های طولانی، ترافیک سنگین و سبک زندگی فشرده است. مراجعه مکرر سالمند یا بیماری که محدودیت حرکتی دارد به درمانگاه و بیمارستان، می‌تواند برای خود فرد و خانواده دشوار باشد. وقتی بخشی از مراقبت قابل انجام در خانه باشد، خانواده ترجیح می‌دهد رفت‌وآمدهای غیرضروری را کاهش دهد و فقط برای تشخیص، اقدامات تخصصی یا شرایط ضروری به مرکز درمانی مراجعه کند.
در چنین شرایطی، استفاده از پرستاری در منزل به خانواده کمک می‌کند برنامه مراقبتی منظم‌تری برای سالمند، کودک یا بیمار داشته باشد. حضور نیروی متناسب با وضعیت فرد، به‌خصوص در ساعات اشتغال اعضای خانواده یا دوره نقاهت، می‌تواند از رهاشدن مراقبت‌های روزانه جلوگیری کند. افزایش آگاهی خانواده‌ها درباره چنین امکانی نیز یکی از دلایل رشد تقاضا در تهران محسوب می‌شود.
سالمندشدن جمعیت و افزایش نیاز به مراقبت طولانی‌مدت
سالمندشدن جمعیت یکی از مهم‌ترین عوامل گسترش خدمات مراقبتی در خانه است. با بالارفتن سن، احتمال ابتلا به بیماری‌های مزمن، کاهش توان حرکتی، اختلال حافظه و نیاز به کمک در فعالیت‌های روزمره افزایش پیدا می‌کند. سازمان جهانی بهداشت نیز در گزارش سالمندی و سلامت توضیح می‌دهد که افزایش طول عمر، نظام‌های سلامت و خانواده‌ها را با نیاز بیشتری به مراقبت‌های بلندمدت روبه‌رو می‌کند.
سالمندان همیشه به بستری‌شدن نیاز ندارند. برخی از آنان از نظر پزشکی وضعیت پایداری دارند، اما برای مصرف منظم دارو، استحمام، تغذیه، جابه‌جایی ایمن یا پیشگیری از زمین‌خوردن به کمک احتیاج دارند. نگهداری طولانی‌مدت در بیمارستان برای چنین نیازهایی راه‌حل مناسبی نیست. به همین دلیل، خانواده‌ها به‌دنبال مدلی هستند که مراقبت موردنیاز را بدون خارج‌کردن سالمند از محیط آشنای زندگی او فراهم کند.
تغییر ساختار خانواده‌ها در پایتخت
در گذشته، خانواده‌های گسترده‌تر مسئولیت مراقبت از سالمند یا بیمار را میان چند نفر تقسیم می‌کردند. اکنون بسیاری از خانواده‌های تهرانی کوچک‌تر شده‌اند و فرزندان ممکن است در محله، شهر یا حتی کشور دیگری زندگی کنند. اعضایی هم که نزدیک بیمار هستند، معمولا ساعت زیادی را در محل کار یا مسیر رفت‌وآمد می‌گذرانند. در نتیجه، مراقبت مستمر بر دوش یک نفر قرار می‌گیرد و احتمال خستگی جسمی و روانی او افزایش می‌یابد.
کمک‌گرفتن از نیروی مراقبتی به معنای کنارگذاشتن مسئولیت خانوادگی نیست. خانواده همچنان در تصمیم‌گیری، حمایت عاطفی و نظارت بر روند مراقبت نقش اصلی دارد، اما بخشی از وظایف روزانه به فردی سپرده می‌شود که زمان و توان کافی برای انجام آن‌ها دارد. این تقسیم مسئولیت می‌تواند مانع فرسودگی مراقب اصلی خانواده شود و کیفیت ارتباط او با بیمار را حفظ کند.
افزایش بیماری‌های مزمن و دوره‌های طولانی نقاهت
بیماری‌هایی مانند دیابت، مشکلات قلبی، سکته مغزی، پارکینسون، آلزایمر و محدودیت‌های حرکتی معمولا با یک مراجعه کوتاه درمان نمی‌شوند. بیمار ممکن است برای ماه‌ها یا سال‌ها به پایش وضعیت، تنظیم برنامه روزانه و کمک در انجام امور شخصی نیاز داشته باشد. تقاضا برای پرستار بیمار در منزل نیز بیشتر از همین نیازهای مستمر ناشی می‌شود.
پس از عمل جراحی یا ترخیص از بیمارستان نیز خانواده با مجموعه‌ای از مسئولیت‌ها روبه‌رو است. زمان مصرف دارو، مراقبت از زخم، کنترل علائم هشدار و رعایت محدودیت‌های حرکتی باید جدی گرفته شود. اگر اعضای خانواده آموزش یا فرصت کافی نداشته باشند، حضور نیروی واجد صلاحیت می‌تواند مراقبت پس از ترخیص را منظم‌تر کند. با این حال، پرستار منزل جای پزشک یا خدمات اورژانسی را نمی‌گیرد و در صورت مشاهده علائم خطر باید از مسیر درمانی مناسب کمک گرفت.
چرا محیط خانه برای بسیاری از بیماران ترجیح داده می‌شود؟
خانه برای بیمار محیطی آشناست. وسایل شخصی، اعضای خانواده و برنامه معمول زندگی می‌توانند احساس امنیت بیشتری ایجاد کنند. این موضوع برای سالمندان مبتلا به اختلال شناختی یا افرادی که از حضور طولانی در محیط درمانی مضطرب می‌شوند اهمیت بیشتری دارد. مراقبت در خانه همچنین اجازه می‌دهد برنامه خواب، تغذیه و فعالیت‌های روزمره متناسب با شرایط همان فرد تنظیم شود.
البته خانه همیشه بهترین محل مراقبت نیست. بعضی بیماران به تجهیزات بیمارستانی، نظارت تخصصی پیوسته یا مداخله فوری نیاز دارند. تصمیم درباره ادامه درمان در منزل باید بر اساس نظر پزشک، وضعیت بالینی بیمار، امکانات خانه و توان خانواده گرفته شود. افزایش تقاضا برای مراقبت در منزل به معنای قابل جایگزین‌بودن آن با بیمارستان در همه شرایط نیست.
ترافیک و دشواری جابه‌جایی در تهران
انتقال بیماری که توان راه‌رفتن ندارد، از ویلچر استفاده می‌کند یا به اکسیژن وابسته است، در تهران کار ساده‌ای نیست. آماده‌کردن بیمار، پیداکردن وسیله نقلیه مناسب، عبور از ترافیک و انتظار در مرکز درمانی می‌تواند چند ساعت زمان ببرد. گاهی همین فرایند برای سالمند خسته‌کننده‌تر از اقدام مراقبتی اصلی است.
به همین دلیل، برای خدماتی که با ارزیابی درست قابلیت انجام در خانه دارند، اعزام نیروی مراقبتی مورد استقبال قرار گرفته است. کاهش رفت‌وآمد به معنی قطع ارتباط با پزشک نیست. خانواده باید برنامه پیگیری درمان، آزمایش‌ها و ویزیت‌های ضروری را ادامه دهد و از خدمات خانگی در محدوده‌ای استفاده کند که ایمن و متناسب با وضعیت بیمار باشد.
گسترش شناخت مردم از خدمات قابل ارائه در منزل
بخشی از افزایش تقاضا به آگاهی بیشتر مردم برمی‌گردد. بسیاری از خانواده‌ها در گذشته تصور می‌کردند پرستار منزل فقط برای سالمند کاملا ناتوان یا بیمار بستری‌شده کاربرد دارد. اکنون مشخص شده است که این خدمات می‌تواند به‌صورت ساعتی، روزانه، شبانه یا شبانه‌روزی و برای موقعیت‌های متفاوت برنامه‌ریزی شود.
خدمات موردنیاز هر خانواده نیز یکسان نیست. موارد متداول می‌تواند شامل گزینه‌های زیر باشد:
- مراقبت از سالمند و کمک در فعالیت‌های روزمره
- مراقبت از بیمار در دوره نقاهت پس از ترخیص
- کنترل علائم حیاتی و گزارش تغییرات مهم
- رسیدگی به داروها مطابق دستور پزشک
- مراقبت از بیمار کم‌تحرک و پیشگیری از آسیب‌های ناشی از بی‌حرکتی
- مراقبت ساعتی یا شبانه‌روزی بر اساس سطح وابستگی فرد
آیا پرستاری در منزل هزینه کمتری دارد؟
نمی‌توان در همه شرایط گفت مراقبت در منزل ارزان‌تر از بستری یا مراقبت خانوادگی است. هزینه به مدت حضور نیرو، سطح تخصص، وضعیت جسمی بیمار، وظایف مورد انتظار و نیاز به مراقبت شبانه بستگی دارد. پرستاری شبانه‌روزی از یک سالمند وابسته طبیعتا با چند ساعت مراقبت روزانه هزینه یکسانی ندارد.
خانواده باید هزینه را در کنار زمان ازدست‌رفته، رفت‌وآمد، مرخصی شغلی و فشار واردشده به مراقب اصلی بررسی کند. گاهی ارزش اصلی این خدمت فقط کاهش هزینه مستقیم نیست، بلکه ایجاد نظم، تقسیم مسئولیت و فراهم‌کردن امکان ادامه کار و زندگی برای اعضای خانواده است. اعلام قیمت پیش از ارزیابی وضعیت بیمار ممکن است تصویر دقیقی از هزینه نهایی ارائه نکند.
افزایش تقاضا، اهمیت انتخاب مرکز معتبر را بیشتر می‌کند
رشد بازار خدمات خانگی در کنار مزایا، احتمال انتخاب نیروی نامتناسب یا استفاده از افراد بدون صلاحیت کافی را نیز افزایش می‌دهد. خانواده باید میان مراقب، کمک‌بهیار و پرستار حرفه‌ای تفاوت قائل شود. فردی که برای همراهی و امور روزانه مناسب است، لزوما صلاحیت انجام اقدام بالینی را ندارد.
پیش از شروع همکاری باید نوع نیاز بیمار، شرح وظایف، ساعات حضور، سوابق نیرو، شیوه نظارت مرکز و شرایط جایگزینی بررسی شود. برای اقدامات درمانی نیز استفاده از مراکز دارای مجوز و نیروی واجد صلاحیت مانند: روماک سلامت، سفیر آرامش، آسانسیم و سلامت اول اهمیت دارد. شرح وظایف بهتر است روشن باشد تا خانواده و نیروی اعزامی برداشت متفاوتی از مراقبت مورد انتظار نداشته باشند.
جمع‌بندی
افزایش تقاضا برای خدمات پرستاری در منزل در تهران حاصل سالمندشدن جمعیت، بیشترشدن بیماری‌های مزمن، اشتغال اعضای خانواده، کوچک‌ترشدن خانواده‌ها، ترافیک و تمایل بیماران به مراقبت در محیط آشنای خانه است. توسعه خدمات قابل ارائه در منزل و شناخت بیشتر مردم نیز این روند را تقویت کرده است. این شیوه زمانی اثربخش است که نیاز بیمار ابتدا به‌درستی ارزیابی و سطح تخصص نیروی موردنیاز مشخص شود.
